Saa moja imekwisha tangu Atinani kusimama kando ya mlango ule wa nyumba ya baba Katosha. Sitahamala zinamwisha na machozi yanaanza kumtiririka huku akimeza mafunda machungu ya mate. Kisha! Harufu!
Naam, harufu nzuri ya mkaango yenye mnato wa kuvutia inapitia mapuani yake kutoka jikoni kwa Mama Katosha.
Kama afikiriavyo, chakula kitamu kama hiki alikila mara ya mwisho miaka tisa iliyopita kabla ya mamake kuuliwa kinyama kando ya kanisa alilokuwa akitumikia miaka nenda miaka rudi? Mbona? Alikataa katakata kumuuzia tajiri mmoja bustani la kanisa lililotumiwa na waumini kuombea sala maalum. Baada ya kifo chake, kitinda mimba wake kaachiwa jukumu la kuiangalia familia. Kazi zilipomshinda kaka huyu, yasemekana karukwa na akili na sasa huonekana akizururazurura mitaani katika vichochoro vichafu huko jijini Nairobi.

Mkururo huu wa mawazo unakatika pale aonapo Binti Katosha au Katosha mwenyewe. Hapa Atinani anatumainia kupata suluhu. Alikuwa ametumwa na mamake wa kambo kuomba chumvi. Si aombaye hupewa? Sasa alifahamu fika kuwa asipopata chumvi chakula hakiliki. Sio kwa sababu kilikosa chumvi bali alikosa chumvi! Mama kambo angemfoka kwa ghadhabu kisha kumnyima chakula, ngo! Waama, hii ilikuwa siku yake ya tano tangu atie chochote tumboni. Kama desturi aliagizwa na Mama Katosha asimame pale kidogo huku akimtayarishia. Katosha amebeba Jarida la Mwangaza akilisoma shairi liitwalo Likifungwa Lango, shairi analopenda kulisoma sana kwa sababu anahofia huenda asiwe ndani lango likifungwa na muumba. Potelea mbali! Watu wote hawatatoshea Mbinguni!

Katosha amwulizapo Atinani anataka nini, kabla ya kujibiwa " Chumvi", sauti yenye uzito, ukali na ujeuri inasikika kutoka jikoni. "Mwaambie atoke! Hatuna chumvi." Kwa unyonge na udhaifu, Atinani anaduwaa. Akatamani aondoke, mguu ukakataa; aseme, mdomo ukakataa. Hapo alitazama lakini hakuona, akasikiza bali hakusikia. Giza mchana! Dau la mnyonge haliendi joshi. Hatimaye anazinduka na kurejea makwao. Alijua majukumu chungu nzima yaliyomzunguka. Aoshe watoto na nguo zao, alishe mifugo, apalilie shamba, atumwe kwa babuye kumpatia pesa zilizozotolewa Jumamosi iliyopita wakati wa matanga ya dadake—Msichana wa darasa la tatu aliyenajisiwa na kuuliwa kinyama na dume lisilotambulikana. Akh! Dadake mkubwa naye ndiye huyo katalikiwa na mumewe! Kwa nini? Ana dalili za kulisheheni gonjwa hatari la Ukimwi. Na mumewe je?... Sasa dada huyu anaishi kwa mamake wa kambo anayemtesa sawa na Atinani ambaye hamtambui kama mmoja wao na mara alisikialo jina la Atinani huuliza "Ati nani?" Ama kweli dudu liumalo usilipe kidole.

Atinani afikapo nyumbani anaambiwa ati hakuna chakula. Kisa? Akatumwa chumvi na kuchukua siku nzima kurejea. Wakati huo anaanza kukumbushwa majukumu yake ya siku ile. Mamamtu hapa anatoa orodha ya kazi hizi kana kwamba anakariri shairi la beti saba. Isitoshe anamwongezea jukumu jingine—kupunguza maji yaliyokuwa yameingia na kujaa shimoni la choo. Shimo hili la futi nane lilichimbishwa Atinani mwenyewe. Hii ilikuwa baada ya agizo la lazima kutoka kwa chifu wafanye hivyo, baada ya babake Atinani kuuawa na ugonjwa wa Kipindupindu.

Ni wakati huu anaposikia mlio wa mtoto mdogo kichakani kilichoitwa Bustani la Kuzimu kwa kuwa kilijaa masaibu yasiyomithilika. Anamtambua mtoto huyu—mwana wa dadake. Anamkimbilia huku akijiuliza maswali mengi. " Kaenda vipi? Kaenda na nani? Na mamake yu wapi? Akimchukua mtoto anaona amekumbatia kikaratasi. Anakichukua na kuinuka kukisoma. Punde! Anaona vioja! Anatumbua mwisho wa dunia umefika. Dadake kaning’inia mtini! Mauti! Kiza kikamzunguka Atinani. Mbele hakuendeki wala nyuma hakurudiki. Kakitupa kile kibarua kando ya mtoto na kukimbia akielekea upande wa kushoto. Macho yalikuwa hayaoni. Lo! Yafungukapo anashtuka akitumbukia tumbwi! katika lile shimo la choo lililojaa maji pomoni!

Hapo ndipo Atinani alitia kikomo cha ghafula kutamatisha sentensi ya neno moja, Maisha. Maisha yake yaliyojaa uchungu wa shubiri yalikuwa yamekamilika. Si kwake tu bali yeye na aila yake yote isipokuwa mahasidi wake waliopania kumtendea madhila aushini mwake. Katika Bustani la Kuzimu, wimbi likawa limepita.

 Mwanzo wa jarida  Mwanzo wa Kurasa za Kiswahili